Η εντολή mount

Αφού αναφέραμε μερικά από τα σημαντικότερα συστήματα αρχείων που είναι διαθέσιμα στο Linux, θα πρέπει να δείξουμε και με ποιον τρόπο μπορούμε να τα προσπελάσουμε από το Linux, ή αν προτιμάτε, πώς να τα συναρμόσουμε στον βασικό κατάλογο root του συστήματός μας.

Η εντολή που χρησιμοποιούμε για τη συναρμογή είναι η mount. Η mount έχει διάφορους τρόπους εκτέλεσης, κάθε ένας εκ των οποίων με διαφορετική σύνταξη στη γραμμή εντολών:

mount [-l]
mount [OPTIONS] -a
mount [OPTIONS] <device | dir >
mount [OPTIONS] <device dir>

Με τον πρώτο τρόπο εκτέλεσης, η mount απλώς επιστρέφει τα υπάρχοντα συστήματα αρχείων που είναι συναρμοσμένα στο σύστημα, και η επιλογή -l δίνει σε αγκύλες τις ετικέτες αυτών (labels), όπως αυτές έχουν δοθεί με κάποιο πρόγραμμα όπως fdisk, cfdisk, κλπ. Παράδειγμα:

# mount
/dev/ide/host0/bus0/target0/lun0/part1 on / type ext3 (rw, errors=remount-ro)
proc on /proc type proc (rw)
/dev/ide/host0/bus0/target0/lun0/part5 on /usr type ext3 (rw)
/dev/ide/host0/bus0/target0/lun0/part6 on /home type ext3 (rw)

Η mount λοιπόν μόλις μας έδωσε τις εξής πληροφορίες: το σύστημα χρησιμοποιεί devfs, υπάρχει εικονικό σύστημα αρχείων /proc και τρία συστήματα ext3 στα διαμερίσματα 1, 5 και 6. Το πρώτο είναι το πρωτεύον και φιλοξενεί τον βασικό κατάλογο root, ενώ τα 5 και 6 φιλοξενούν τους καταλόγους /usr και /home αντίστοιχα. Οι επιλογές που φαίνονται στις παρενθέσεις θα αναλυθούν παρακάτω.

Η δεύτερη χρήση της mount είναι με την επιλογή -a. Σε αυτήν την περίπτωση η mount συναρμόζει όλα τα συστήματα αρχείων που είναι δηλωμένα στο αρχείο /etc/fstab, για το οποίο θα αναφερθούμε στην επόμενη παράγραφο.

Η τρίτη περίπτωση χρησιμοποιεί πάλι το αρχείο fstab, αλλά συναρμόζει μόνο το ζητούμενο σύστημα αρχείων. Θα πρέπει να δοθεί είτε το όνομα της μονάδας της συσκευής (π.χ. το διαμέρισμα) είτε το όνομα του αρμού (mount point) του συστήματος αρχείων. Για παράδειγμα, χρησιμοποιώντας το προηγούμενο παράδειγμα, οι παρακάτω εντολές είναι ισοδύναμες:

# mount /dev/ide/host0/bus0/target0/lun0/part6

ή

# mount /dev/hda6

ή

# mount /home

Παρόμοιο τρόπο χρησιμοποιούμε για να συναρμόσουμε ένα CD-ROM, υπό τον κατάλογο /cdrom (θεωρώντας πάντα ότι υπάρχει μια καταχώρηση στο αρχείο fstab):

# mount /cdrom

Τέλος, στην περίπτωση που θέλουμε να συναρμόσουμε κάποιο σύστημα αρχείων προσωρινά και δεν υπάρχει καταχώρηση στο αρχείο fstab, πρέπει να δοθεί και το όνομα της μονάδας της συσκευής (device) και το όνομα του αρμού (dir). Για να κρατήσουμε μια ομοιομορφία στα παραδείγματα, έστω ότι θέλουμε να συναρμόσουμε το διαμέρισμα hda7, που φιλοξενεί ένα σύστημα αρχείων τύπου ext3, στον αρμό /tmp:

# mount -t ext3 /dev/hda7 /tmp

ή με τη χρήση του devfs

# mount -t ext3 /dev/ide/host0/bus0/target0/lun0/part7 /tmp

Συνήθως όμως το ίδιο το devfs παρέχει συμβολικούς συνδέσμους των νέων ονομασιών με τις παλιές, οπότε σε κάθε περίπτωση να ισχύει το όνομα /dev/hda7.
Θεωρώντας ότι η συσκευή οδηγού CD-ROM έχει σημείο επαφής το /dev/cdrom, μπορούμε να συναρμόσουμε ένα CD-ROM με σύστημα αρχείων ISO 9660, χωρίς να υπάρχει καταχώρηση στο fstab, ως εξής:

# mount -t iso9660 /dev/cdrom /cdrom

Προχωρώντας σε περισσότερα παραδείγματα, έστω ότι στο σύστημά μας είναι εγκατεστημένα παράλληλα και τα Windows XP με δύο διαμερίσματα, ένα σε NTFS και ένα σε FAT32 (το οποίο στο Linux αναγνωρίζεται ως VFAT). Έστω ότι το NTFS βρίσκεται στο διαμέρισμα hda1 και το FAT32 στο διαμέρισμα hdb5 (πρώτο λογικό διαμέρισμα στον δεύτερο δίσκο IDE, βλ. κεφ. 2). Θέλουμε να συναρμόσουμε αυτά τα διαμερίσματα στους καταλόγους /mnt/windows/ntfs και /mnt/windows/fat αντίστοιχα.

# mount -t ntfs /dev/hda1 /mnt/windows/ntfs
# mount -t vfat /dev/hdb5 /mnt/windows/fat

Αν τώρα θελήσουμε να συναρμόσουμε το NTFS διαμέρισμα μόνο για ανάγνωση, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε την επιλογή -o ro (Read Only):

# mount -t ntfs -o ro /dev/hda1 /mnt/windows/ntfs

Τέλος, έστω ότι για τον κατάλογο /home, θέλουμε να χρησιμοποιήσουμε NFS από τον εξυπηρετητή moria ο οποίος έχει διεύθυνση IP 192.168.10.34. Για να περιπλέξουμε τα πράγματα, έστω ότι ο moria διανέμει τους καταλόγους home των χρηστών υπό το όνομα /external/users/homedirs. Τότε, μπορούμε εύκολα να συναρμόσουμε τον κατάλογο αυτό στον δικό μας κατάλογο /home:

# mount -t nfs moria:/external/users/homedirs /home

ή

# mount -t nfs 192.168.10.34:/external/users/homedirs /home

Αναφερθήκαμε σε ορισμένες επιλογές της mount χωρίς να τις εξηγήσουμε. Ακολουθεί επεξηγηματικός πίνακας ορισμένων από τις βασικότερες επιλογές που δέχεται η εντολή:

Επιλογές
Λειτουργία
-t vfstype
Ορίζει το είδος του συστήματος αρχείων. Μερικά από τα αποδεκτά είναι: ext2, ext3, vfat, msdos, iso9660, hfs, ntfs, nfs, proc, reiserfs, jfs, ufs, xfs.
-r
Ισοδύναμη με την -o ro.
-w
Ισοδύναμη με την -o rw.
-f
(fake) Προσποιείται τη συναρμογή.
-o options
Περνάει ειδικές επιλογές στο συγκεκριμένο σύστημα αρχείων. Πολλά έχουν δικές τους επιλογές οι οποίες πρέπει να δηλωθούν εδώ. Κοινές για όλα τα συστήματα αρχείων είναι οι:
ro: Read Only, συναρμόζει το σύστημα μόνο για ανάγνωση.
rw: Read/Write, το σύστημα θα είναι διαθέσιμο και για εγγραφή.
remount: Επανασυναρμόζει το σύστημα αρχείων.
User: Ένας απλός χρήστης μπορεί να καλέσει τη mount για αυτό το σύστημα αρχείων.
Noauto: Δεν γίνεται αυτόματη συναρμογή του συστήματος αρχείων με την εκκίνηση του συστήματος.
Ειδικά για το ext2/ext3 μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τις εξής:
errors: μπορεί να πάρει μία από τις εξής τιμές:
errors=continue, συνεχίζει χωρίς πρωτοβουλία.
errors=remount-ro, συναρμόζει το σύστημα μόνο για ανάγνωση.
errors=panic, τερματίζει απότομα το σύστημα και ορίζει κατάσταση πανικού.

Η εντολή umount

Αντίστροφα, μπορούμε να αποσυναρμόσουμε ένα σύστημα αρχείων από τον βασικό κατάλογο με την εντολή umount.
Έχει παρόμοια σύνταξη με τη mount, την οποία μπορούμε πιο εύκολα να αντιληφθούμε με μερικά παραδείγματα:

# umount -a

Εδώ, η εντολή αποσυναρμόζει όλα τα συνδεδεμένα συστήματα αρχείων (στην πραγματικότητα όλα όσα αναφέρονται στο αρχείο /etc/mtab).

# umount /home

Ένώ στο παραπάνω παράδειγμα, αποσυναρμόζει το σύστημα αρχείων /home (ό,τι και αν είναι αυτό, ext3, nfs, κλπ).

# umount -a -t vfat

Αποσυναρμόζει όλα τα συστήματα αρχείων vfat.

# umount moria:/external/users/homedirs

Τέλος, η εντολή αποσυναρμόζει το σύστημα αρχείων που συναρμόστηκε μέσω NFS από τον διακομιστή moria.
Για περισσότερες πληροφορίες για την umount, ανατρέξατε στη σελίδα οδηγιών της εντολής.

Το αρχείο fstab

Έχουμε ήδη αναφερθεί στο αρχείο /etc/fstab. Αυτό είναι ένα αρχείο στο οποίο ορίζονται τα συστήματα αρχείων που θα συναρμοστούν στο σύστημα αυτομάτως κατά την εκκίνηση. Το fstab είναι ένα απλό αρχείο κειμένου, του οποίου η κάθε γραμμή αποτελεί και μια καταχώρηση για ένα συστήμα αρχείων προς συναρμογή. Ακολουθεί ένα τυπικό παράδειγμα:

# /etc/fstab: static file system information.
#
# <file system> <mount point>   <type>  <options>                  <dump>  <pass>
/dev/hda1         /              ext3    defaults,errors=remount-ro  0       1
/dev/hda5         swap           swap    defaults                    0       0
proc              /proc          proc    defaults                    0       0
/dev/fd0          /floppy        auto    defaults,user,noauto        0       0
/dev/cdrom        /cdrom         iso9660 defaults,ro,user,noauto     0       0
/dev/hda6         /usr           ext3    defaults                    0       2
/dev/hda7         /var           ext3    defaults                    0       2
/dev/hda8         /home          ext3    defaults                    0       2

(Οι γραμμές που αρχίζουν με το χαρακτήρα # είναι σχόλια)

Στην πρώτη στήλη φαίνεται το όνομα της μονάδας block που φιλοξενεί το σύστημα αρχείων και στη δεύτερη στήλη ο αρμός του (mount point). Στην τρίτη στήλη ορίζεται το είδος του συστήματος αρχείων (με την επιλογή auto, αφήνεται στον πυρήνα να αποφασίσει ποιο είδος θα χρησιμοποιήσει) και στην τέταρτη οι ειδικές επιλογές με τις οποίες κάθε σύστημα αρχείων συναρμόζεται. Η πέμπτη στήλη δε χρησιμοποιείται πλέον και τέλος, η έκτη στήλη ορίζει τη σειρά προτεραιότητας με την οποία γίνεται η συναρμογή ξεκινώντας από 1 για το βασικό σύστημα αρχείων root και 2 για τα υπόλοιπα. Για τα δικτυακά και τα εικονικά συστήματα αρχείων καθώς και για το διαμέρισμα εναλλαγής μνήμης (swap) η προτεραιότητα έχει την τιμή 0.

Το αρχείο εναλλαγής μνήμης (swap)

Αν και αρκετές φορές συναντάται ως swap filesystem, κάτι τέτοιο είναι λάθος, καθώς δεν πρόκειται για σύστημα αρχείων. Δε συναρμόζεται κάπου και δε φιλοξενεί αρχεία ή άλλες παρόμοιες δομές. Η σύγχυση οφείλεται στο ότι δηλώνεται στο αρχείο fstab και καταλαμβάνει συνήθως ένα διαμέρισμα, ενώ υπάρχουν ειδικά εργαλεία που το αρχικοποιούν όπως ακριβώς συμβαίνει και με ένα σύστημα αρχείων. Με τη χρήση προτεραιοτήτων, καθίσταται δυνατή η χρήση περισσοτέρων από μία μονάδων εναλλαγής μνήμης.

Υπάρχουν οι εξής απλές εντολές που αφορούν την δημιουργία και ενεργοποίηση ενός αρχείου εναλλαγής μνήμης: mkswap, swapon και swapoff. Συντάσσονται ως εξής:

mkswap [options] <device | file>
swapon -a
swapon [-v] [-p priority]  specialfile ...
swapoff -a
swapoff specialfile ...

Η mkswap αρχικοποιεί ένα αρχείο ή διαμέρισμα δίσκου για χρήση ως αρχείο εναλλαγής μνήμης. Από τις επιλογές που δέχεται, η πιο χρήσιμη για τους περισσότερους χρήστες είναι η -c, που ελέγχει το διαμέρισμα δίσκου για κατεστραμμένα blocks πριν το αρχικοποιήσει.

Η swapon και swapoff ενεργοποιούν και απενεργοποιούν αντίστοιχα ένα αρχείο ή μονάδα εναλλαγής μνήμης. Οι παράμετροι που χρησιμοποιούν είναι οι εξής:

Επιλογές
Λειτουργία
-a
Ενεργοποιεί ή απενεργοποιεί όλα τα αρχεία ή μονάδες εναλλαγής μνήμης που αναγράφονται στο αρχείο fstab.
-p
(μόνο swapon) Ορίζει την προτεραιότητα της μονάδας εναλλαγής μνήμης και φυσικά έχει σημασία η χρήση της μόνο για περισσότερες από μία μονάδες στο ίδιο σύστημα.
-s
(μόνο swapon) Εμφανίζει πληροφορίες για την κατάσταση της μονάδας. Τις ίδιες πληροφορίες μπορούμε να λάβουμε και από το αρχείο /proc/swaps.
-e
(μόνο swapon) Σε συνδυασμό με την -a, αγνοεί σιωπηλά μη διαθέσιμες μονάδες εναλλαγής μνήμης.